.png)
MSc Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Εφήβων - King's College London
Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες - PTSD
Η Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες - Post Traumatic Stress Disorder αποτελεί μια από τις βασικότερες διαταραχές τραύματος και συχνά ταλαιπωρεί αθόρυβα πολλούς, καθώς μπορεί να λάβει αρκετές μορφές.
Τι είναι η Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες;
Post Traumatic Stress Disorder- PTSD
Η Μετατραυματική Διαταραχή (PTSD) μπορεί να προκύψει όταν ένα άτομο βιώσει ή γίνει μάρτυρας ενός γεγονότος κατά το οποίο απειλείται η ζωή ή η σωματική του ακεραιότητα, και αισθανθεί έντονο φόβο, τρόμο ή αβοηθητότητα.
Το τραύμα αποτυπώνεται όχι μόνο στη μνήμη αλλά και στο σώμα — μπορεί να εκδηλωθεί με υπερένταση, δυσκολία στον ύπνο, ευερεθιστότητα, αποφυγή, συναισθηματικό μούδιασμα ή έντονες αναδρομές.
Συμπτώματα PTSD
-
Επανεισβολές μνήμης (flashbacks, εφιάλτες, έντονες σωματικές αντιδράσεις σε ερεθίσματα που θυμίζουν το γεγονός)
-
Αποφυγή σκέψεων, ανθρώπων ή καταστάσεων που σχετίζονται με το τραύμα
-
Αρνητικές πεποιθήσεις για τον εαυτό και τον κόσμο («Δεν είμαι ασφαλής», «Φταίω εγώ»)
-
Υπερεπαγρύπνηση, ένταση, ευερεθιστότητα και διαταραχές ύπνου
-
Σε ορισμένες περιπτώσεις, αποσυνδετικά συμπτώματα
Σύνθετο τραύμα
Όταν το τραύμα είναι επαναλαμβανόμενο ή αναπτυξιακό — όπως κακοποίηση στην παιδική ηλικία — μπορεί να εμφανιστεί μια πιο σύνθετη εικόνα, με δυσκολίες στη ρύθμιση συναισθήματος, στις σχέσεις και στην αίσθηση ταυτότητας.
Θεραπεία: CBT & EMDR
Η CBT για τραύμα (TF-CBT) και η EMDR αποτελούν τις πιο αποτελεσματικές, επιστημονικά τεκμηριωμένες θεραπείες για το PTSD. Η EMDR βοηθά στην επεξεργασία τραυματικών αναμνήσεων που έχουν παγιδευτεί στο νευρικό σύστημα, χωρίς να απαιτεί λεπτομερή ανάλυση του τραύματος.
Η θεραπεία προσαρμόζεται πάντα στο ρυθμό και τις ανάγκες του ατόμου — η ασφάλεια και η σχέση εμπιστοσύνης είναι το θεμέλιο κάθε βήματος.
Τραύμα και PTSD: Τι γνωρίζουμε σήμερα για τη θεραπεία
Οι κατευθυντήριες οδηγίες της American Psychological Association (2024) για την εργασία με ενήλικες που έχουν βιώσει τραύμα αναδεικνύουν κάτι θεμελιώδες:
Τι είναι το τραύμα;
Τραύμα δεν είναι μόνο η εμπειρία ενός ακραίου γεγονότος. Είναι η αντίδραση του νευρικού συστήματος όταν αυτό που ζούμε ξεπερνά την ικανότητά μας να το ενσωματώσουμε. Μπορεί να προκύψει από ένα μεμονωμένο γεγονός — ένα ατύχημα, μια φυσική καταστροφή, μια σεξουαλική επίθεση — αλλά και από επαναλαμβανόμενες εμπειρίες, όπως η κακοποίηση στην παιδική ηλικία ή η ενδοοικογενειακή βία.
Η διαφορά αυτή έχει σημασία: η νέα APA οδηγία 2025 αφιερώνει για πρώτη φορά ξεχωριστή ενότητα στο σύνθετο τραύμα (complex trauma) — εκείνο που είναι επαναλαμβανόμενο, αναπτυξιακό και συχνά συνδέεται με δυσκολίες στη ρύθμιση συναισθήματος, στις σχέσεις και στην αίσθηση ταυτότητας.
H ψυχοθεραπεία αποτελεί ένα πλαίσιο ασφάλειας, διαφάνειας και συνεργασίας, όπου ο θεραπευόμενος δεν πιέζεται να μιλήσει πριν νιώσει έτοιμος και διατηρεί ενεργό ρόλο στη ψυχοθεραπευτική διαδικασία. Η ενδυνάμωση, η επιλογή και ο σεβασμός στα όρια αποτελούν βασικές αρχές.
Οι παρεμβάσεις που προτείνονται βασίζονται σε επιστημονική τεκμηρίωση και μπορεί να περιλαμβάνουν Γνωσιακές-Συμπεριφορικές Προσεγγίσεις εστιασμένες στο τραύμα και το EMDR.
- Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία με εστίαση στο τραύμα (TF-CBT) — βοηθά το άτομο να επεξεργαστεί τις τραυματικές αναμνήσεις και να αμφισβητήσει τις πεποιθήσεις που έχουν διαμορφωθεί από το τραύμα ("Φταίω εγώ", "Ο κόσμος δεν είναι ασφαλής").
- EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) — λαμβάνει υπό όρους σύσταση στις νέες οδηγίες, με ισχυρή τεκμηρίωση για τη μείωση των συμπτωμάτων PTSD. Βοηθά στην επεξεργασία τραυματικών αναμνήσεων χωρίς να απαιτεί εκτεταμένη λεκτική ανάλυση του γεγονότος — κάτι που για πολλά άτομα αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα.
Και οι δύο ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις βοηθούν τα άτομα με τραύμα να μπορέσει να διαχειριστεί τις τραυματικές αναμνήσεις μέσα από βιωματικές ασκήσεις που το βοηθούν να ρυθμίσει λειτουργικά τα συναισθήματα που δυσκολεύουν και συνοδεύουν την τραυματική κατάσταση.
Η επιλογή της παρέμβασης δεν είναι μηχανική· προκύπτει μέσα από εξατομικευμένη αξιολόγηση και συνεχή αναπροσαρμογή, με στόχο όχι μόνο τη μείωση των συμπτωμάτων αλλά και την αποκατάσταση της λειτουργικότητας, της σύνδεσης και της ποιότητας ζωής.
Η Ψυχοθεραπεία του τραύματος είναι μια διαδικασία αποκατάστασης της ασφάλειας – εσωτερικής και εξωτερικής. Είναι μια πορεία επανασύνδεσης με το σώμα, τα συναισθήματα και τους άλλους. Και κυρίως, είναι μια διαδικασία μέσα από την οποία το άτομο μπορεί να μετακινηθεί από την επιβίωση προς μια ζωή με μεγαλύτερη ελευθερία, ανθεκτικότητα και νόημα.
Πώς επηρεάζει το τραύμα τη ζωή μας;
Ένα τραυματικό γεγονός – είτε πρόκειται για κακοποίηση, βία, απώλεια, ατύχημα, σοβαρή ασθένεια, πόλεμο ή χρόνια παραμέληση – μπορεί να διαταράξει την αίσθηση ασφάλειας και ελέγχου. Για κάποιους ανθρώπους τα συμπτώματα υποχωρούν σταδιακά. Για άλλους, όμως, επιμένουν: επαναλαμβανόμενες αναμνήσεις, εφιάλτες, αποφυγή, έντονη υπερεπαγρύπνηση, συναισθηματικό μούδιασμα, δυσκολίες στον ύπνο και στις σχέσεις. Σε περιπτώσεις παρατεταμένου ή αναπτυξιακού τραύματος, οι επιπτώσεις μπορεί να αγγίζουν βαθύτερα τη ρύθμιση του συναισθήματος, την αίσθηση ταυτότητας και την ικανότητα για εμπιστοσύνη.
Τα είδη τραύματος:
Διαπροσωπικό τραύμα
Αναπτυξιακό τραύμα
Χρόνιο ή επαναλαμβανόμενο τραύμα
Σύνθετο τραύμα (Complex trauma)
Διαγεννεακό Τραύμα
Αυτό που είναι βασικό να γνωρίζει κάποιος για το τραύμα είναι ότι δεν αφορά μόνο το «τι συνέβη», αλλά κυρίως το πώς το βίωσε το άτομο και τι επίδραση είχε στο νευρικό του σύστημα, στην αίσθηση ασφάλειας και στις σχέσεις του.
Πρώτα απ’ όλα, το τραύμα δεν είναι ένδειξη αδυναμίας. Είναι μια φυσιολογική αντίδραση ενός οργανισμού που βρέθηκε αντιμέτωπος με κάτι που ξεπέρασε τις δυνατότητές του να το επεξεργαστεί εκείνη τη στιγμή. Όταν κάποιος αισθανθεί ότι απειλείται η ζωή ή η σωματική του ακεραιότητα και βιώσει έντονο φόβο ή αβοηθητότητα, το σώμα ενεργοποιεί μηχανισμούς επιβίωσης. Αν η εμπειρία είναι ιδιαίτερα έντονη ή παρατεταμένη, αυτοί οι μηχανισμοί μπορεί να παραμείνουν «σε επιφυλακή» ακόμα και όταν ο κίνδυνος έχει περάσει.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι το τραύμα δεν ορίζεται μόνο από το γεγονός, αλλά από τον τρόπο που το άτομο το βίωσε και από το αν ένιωσε αβοήθητο, παγιδευμένο ή απειλούμενο. Δύο άνθρωποι μπορεί να ζήσουν το ίδιο γεγονός και να επηρεαστούν πολύ διαφορετικά.
Πότε να ζητήσω βοήθεια για το τραύμα μου;
Αν μετά από μια δύσκολη εμπειρία παρατηρείς ότι:
-
Εικόνες ή αναμνήσεις του γεγονότος επιστρέφουν χωρίς να το θέλεις
-
Αποφεύγεις ανθρώπους, τόπους ή σκέψεις που σχετίζονται με αυτό
-
Αισθάνεσαι μονίμως σε εγρήγορση, ευερέθιστος ή αποκομμένος
-
Ο ύπνος, οι σχέσεις ή η καθημερινότητά σου έχουν επηρεαστεί σημαντικά
...αξίζει να μιλήσεις με έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Το τραύμα είναι θεραπεύσιμο — και η έγκαιρη παρέμβαση κάνει τη διαφορά.